تاثیر گوگرد بر برخی از خصوصیات شیمیایی خاک و غلظت عناصر غذایی در دانه گندم (Triticum astivum L.)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران

2 عضو هیات علمی، بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران.

3 استاد موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

چکیده

سابقه و هدف: در خاک‌های آهکی ایران به علت pH بالا، عناصر غذایی از حلالیت اندکی برخوردار بوده و جذب آنها توسط گیاهان با مشکل مواجه است. برای رفع این مشکلات و برای دستیابی به عملکرد مطلوب در چنین خاک‌هایی ناگزیر به استفاده ازگوگرد به عنوان یک ماده اصلاحی برای کاهش موضعی pH خاک و افزایش حلالیت عناصر غذایی می باشد. هدف از اجرای این تحقیق بررسی اثر گوگرد همراه با باکتری تیوباسیلوس بر تغییرات pH، هدایت الکتریکی، فسفر، گوگرد، روی و آهن قابل ‌استفاده در خاک‌های زیر کشت گندم و غلظت عناصر غذایی در دانه آن در چهار منطقه از خاک‌‌های این استان با گوگرد قابل جذب متفاوت بود.
مواد و روش‌ها: آزمایشی شامل چهار تیمار مصرف گوگرد (500،250،0 و1000 کیلوگرم بر هکتار)، در سه تکرار و در قالب طرح بلوک-‌های کامل تصادفی، در چهار مزرعه با مقدار گوگرد قابل جذب متفاوت ( 7، 13، 18و 27 میلی‌گرم برکیلوگرم خاک)، در مناطق مختلف استان کرمانشاه (چغانرگس، ماهیدشت، نجف‌‌آباد و قمشه) و در سال زراعی 95-1394، اجرا شد. قبل از کاشت، خصوصیات شیمیایی و فیزیکی خاک‌های مورد آزمایش با روش‌های استاندارد آنالیز گردید.گندم در کرت‌های آزمایشی کشت شد و نمونه برداری از خاک در دو مرحله از رشد گندم (پنجه زنی و ساقه رفتن) و پس از برداشت برای اندازه‌گیری خصوصیات شیمیایی خاک و نسبت به برآورد عملکرد گندم و اندازه گیری عناصر غذایی در دانه آن با روش‌های متداول اقدام گردید
یافته‌ها: نتایج نشان داد که در تمام خاک‌‌های مورد آزمایش، تأثیر مقادیر مختلف گوگرد همراه با باکتری تیو‌باسیلوس بر کاهش pH خاک، افزایش هدایت الکتریکی، فسفر،گوگرد، آهن و روی قابل‌‌استفاده خاک در مرحله پنجه زنی، ساقه رفتن و پس از برداشت گندم در مقایسه با تیمار شاهد در مزارع چغانرگس، ماهیدشت اختلاف معنی‌داری در سطح یک در‌صد (p<0.01) و در نجف‌آباد و قمشه در سطح پنج ‌در-صد (p<0.05) وجود داشت. کم‌ترین مقدار pH خاک و بیش‌ترین مقدار خصوصیات اندازه‌گیری شده در تمام مزارع آزمایشی با مصرف 1000 کیلوگرم گوگرد بر هکتار و در مرحله ساقه رفتن شاهده شد. پس از برداشت محصول، به‌علت ظرفیت بافری، pH خاک و عناصر غذایی، نسبت به مرحله ساقه رفتن کاهش یاقتند. هم‌چنین با مصرف گوگرد مقدار غلظت عناصر غذایی به‌‌طور معنی‌‌داری در دانه گندم در هر چهار مزرعه افزایش و بیش‌ترین غلظت این عناصر با مصرف 1000 کیلوگرم گوگرد بر هکتار گوگرد بود.
نتیجه‌گیری: تأثیر گوگرد همراه با باکتری‌های تیوباسیلوس بر خصوصیات شیمیایی‌خاک و مقدار غلظت عناصر غذایی در دانه گندم امیدوارکننده بود و این بیانگر پتانسیل خوب آن برای کاربرد در بخش کشاورزی می‌باشد و هرخاک آهکی دارای پتانسیل خاصی برای اکسیداسیون گوگرد است که وابسته به خصوصیات آن خاک می‌باشد و تنها مقدار کربنات کلسیم معیار مناسبی برای کاربرد گوگرد برای افزایش حلالیت عناصر غذایی نمی باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Effect of sulfur on some chemical properties of soil and nutrients concentration in wheat grain (Triticum astivum L.)

نویسندگان [English]

  • Mohammad Hossein Davoodi 1
  • Jalal Ghaderi 2
  • Kazem Khavazi 3
1 1Assistance professor of Soil and Water Research Institute, AREEO
2 Staff Member, Soil and Water Research Department, Kermanshah Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Kermanshah, Iran.
3 Professor of Soil and Water Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Tehran, Iran
چکیده [English]

Background and Objectives: Low availability of some nutrients is one of the major factors for the widespread occurrence of plant nutrient deficiency in calcareous soils. Therefore, in order to achieve optimal yield in such soils, the use of sulfur as a correction agent is necessary to reduce the local pH of the soil and increase the solubility of the nutrients. The aim of this study was to evaluate the Sulfur effect on some chemical properties of soil (pH, EC, P, S-SO4, Fe and Zn) and nutrients concentration in wheat grain.
Materials and Methods: For this purpose, an experiment was carried out in four sites (Chogha Narges, Mahidasht, Najaf Abad and Ghomsheh) with different levels of available sulfur (7, 13, 18, 27 mg kg-1soil) in Kermanshah Province. Sulfur was applied at 0, 250, 500, and 1000 kg ha-1 as PS using randomized complete block design with three replications in a during cropping season 2015-2016. Seeds of wheat were planted in plots. Before cultivation soils were used and its characteristics were analyzed. Soil samples at tillering, stem elongation and post harvesting stage from each treatment plot was collected for determining pH, EC, P, S-SO4, Fe and Zn. Finally, grain yield and nutrient measurements with conventional methods were measured.
Results: The result showed that PS significantly decreased the soil pH and adversely, increased EC, P, S-SO4, soil DTPA- extractable Fe, and Zn in the Chogha Narges, Mahidasht (p< 0.01) and in Najaf Abad and Ghomsheh (p<0.05) at tillering, stem elongation and post harvesting stage compared with the control.
The lowest pH and highest EC, P, S-SO4, Fe and Zn value was observed with 1000 kg ha-1 So at stem elongation. After harvesting due to the reduced amount of sulfur oxidation and buffering capacity of soil, pH and nutrients gradually reduced compared with stem elongation stage. However, nutrients concentration in wheat grain was significantly increased with the application of PS compared with the control. The highest nutrients concentration was observed with 1000 kg ha-1 .
Conclusion: The effect of sulfur together with Thiobacillus bacteria on the chemical properties of the soil and the amount of nutrients concentration by wheat was promising, which indicates its good potential for use in agriculture. Thus each calcareous soil has its own potential for elemental sulfur oxidation that related to soil characteristics, and only soil calcium carbonate content is not a suitable criterion for sulfur application in order to improvement nutrient availability.

کلیدواژه‌ها [English]

  • pH
  • EC
  • P
  • S
  • Zn